Додека преговорите меѓу САД и Иран влегуваат во клучна фаза, мала, но влијателна ултраконзервативна фракција ги засили напорите за саботирање на евентуален договор со Вашингтон, дополнително поттикнувајќи ги тврдењата на Трамп за поделба во Исламската Република.
Оваа група го дели ставот на Трамп дека нуклеарниот договор од 2015 година меѓу Иран и светските сили бил грешка, но од сосема различни причини. Нивните ставови се толку непријателски настроени кон Западот, дури и според стандардите на иранските тврдокорни, што режимот досега не успеал да ги смири, пишува CNN.
Додека новото раководство на Иран се обидува да покаже единство во лицето на најтешката егзистенцијална закана во историјата на режимот, ултрарадикалната група ги засили активностите во медиумите, парламентот и на улиците за да спречи договор со САД. Тие тврдат дека Иран може да добие поволен договор само ако го победи Вашингтон.
Но, Хамнеи беше убиен на првиот ден од војната
Групата позната како „Џебхе-је Пајдари“, или Фронт на отпорот, често ја опишуваат набљудувачите како група „суперреволуционери“ кои се сметаат себеси за чувари на вредностите на револуцијата од 1979 година, која го собори прозападниот шах и воспостави авторитарен режим базиран на шиитска исламистичка идеологија.
„Тие го гледаат отпорот кон Соединетите Држави и Израел како вечна борба. Тие веруваат во шиитска држава која мора да преживее до крајот на времето и се многу фанатици во врска со таа религиозна идеологија“, изјави Хамидреза Азизи од Германскиот институт за меѓународни и безбедносни прашања за CNN.
Подемот на групата како еден од најгласните противници на приближувањето на САД во текот на изминатите два месеци открива внатрешна борба за моќ во Иран по смртта на врховниот лидер Али Хамнеи, кој беше убиен кон крајот на февруари на првиот ден од војната. Додека Техеран води мировни преговори со висок ризик, нивниот исход би можел да одреди која фракција ќе доминира во следната фаза на Исламската Република.
Трамп тврди дека раководството на Иран е фрагментирано
Иранските претставници го поминаа изминатиот месец обидувајќи се да постигнат внимателна рамнотежа помеѓу преговорите со Трамп и смирувањето на моќните фракции во земјата, вклучувајќи го и Фронтот на отпорот. Вклучувањето на членови на таа група во разговорите со американските преговарачи во Пакистан минатиот месец беше протолкувано како обид на Техеран да покаже внатрешно единство.
И покрај ова, групата станува сè погласна во своите критики кон преговарачите, што според експертите е она што го натера Трамп да го опише раководството на Иран како „фрактурирано“ и „во хаос“ минатиот месец, според CNN.
Иранските лидери, вклучувајќи го и новиот врховен лидер Моџтаба Хамнеи, се обидоа да покажат единство по забелешките на Трамп, но тврдокорната група продолжи да го продлабочува јазот обвинувајќи ги преговарачите за нелојалност кон Исламската Република.
Многумина во групата веруваат дека самото разгледување на договор со САД е чин на капитулација. „Тие сфатија дека не ги чини ништо да ги убијат нашите лидери, команданти и најблиски“, се вели во статија на порталот Раџа њуз, кој е поврзан со Фронтот на отпорот.
„Тие сфатија дека дури и да го убијат нашиот имам Али Хамнеи, сè уште има групи тука подготвени да преговараат, да се ракуваат со Стив Виткоф, Џ.Д. Венс и Џаред Кушнер и да им се насмевнуваат на убијците на нашиот маченички имам“, се вели во него.
Не е јасно колку поддршка има групата
Фракцијата се смета за толку радикална што дури и иранските конзервативци ја гледаат како екстремен маргина. Сепак, Фронтот на отпорот е длабоко вкоренет во некои од највлијателните центри на моќ во Иран, а меѓу нејзините членови се високи медиумски претставници, водечки политичари и религиозни авторитети кои имале влијание врз претходните врховни лидери.
Не е јасно колку поддршка има групата, но еден од нејзините најпознати членови, поранешниот шеф на националната безбедност Саид Џалили, освои 13 милиони гласови на изборите во 2021 година и заврши втор. Неговиот брат, Вахид Џалили, е висок функционер во државниот радиодифузен сервис IRIB.
Групата се спротивставува на преговорите со САД поради длабоки религиозни и идеолошки убедувања. Тие ги обвинуваат иранските претставници за „кукавичлук“ затоа што се вклучуваат во преговори за кои велат дека ќе предизвикаат „огромна штета на иранскиот народ“. Нивните противници, пак, ги обвинуваат дека протекуваат нецелосни детали за можен договор до медиумите.
Групата го обвинува главниот преговарач на Иран, Мохамед Багер Галибаф, за соработка со Американците и се обидува да предизвика јавно незадоволство со говори на вечерните улични собири, дополнително зајакнувајќи ги тврдењата на Трамп за поделби во Иран.
Собири за притисок врз новото раководство на земјата
Според иранските медиуми, седум пратеници поврзани со групата одбија да потпишат изјава за поддршка на преговарачкиот тим.
Еден од пратениците поврзани со Фронтот на отпорот, Махмуд Набавијан, беше член на преговарачкиот тим на Иран во Исламабад минатиот месец, но потоа јавно изјави дека нуклеарните разговори се „стратешка грешка“. Подоцна тој повика на отстранување на министерот за надворешни работи Абас Арагчи од преговарачкиот тим.
По осум недели американско и израелско бомбардирање што започна кон крајот на февруари, групата изгради нов центар на моќ преку големи улични протести во Техеран. Илјадници најлојални поддржувачи на Исламската Република, вклучувајќи ги и членовите на Фронтот на отпорот, организираа митинзи за да извршат притисок врз новото раководство на земјата.
„Тие брзо ги искористија помладите и идеолошки мотивирани луѓе кои сега се на улиците“
Духовниот водач на групата, ајатолахот Мохамед-Таки Месбах-Јазди, кој почина во 2021 година, беше еден од најрадикалните свештеници во земјата. Тој беше член на Советот на експерти, телото што го избира Врховниот лидер, и раководеше со еден од најдобро финансираните образовни институти во Иран, чии студенти подоцна зазедоа водечки позиции во државните институции.
Сегашниот духовен водач на групата е ајатолахот Махди Мирбакири, многу влијателен висок свештеник кој некогаш се сметаше за можен кандидат за врховен лидер. Според Азизи, Мирбакири има „апокалиптични ставови“ и сака да го забрза крајот на времето со поттикнување „широк конфликт“ и „сеопфатна пресметка“ со Западот, што го рече во интервју за државните медиуми во 2019 година.
Додека поумерените Иранци стануваат сè повеќе фрустрирани од состојбата во земјата, при што некои завршуваат во затвор, а други емигрираат, Фронтот на отпорот успеа да привлече помлада генерација „револуционерни“ Иранци кои, по повторените напади на САД и Израел, станаа уште поупорни во својата лојалност кон Исламската Република, истакнува CNN.
„Тие брзо ги искористија помладите и идеолошки мотивирани луѓе кои сега се на улиците. Тие се обидуваат да се прикажат како реализација на идејата што ја воведе Али Хамнеи за создавање генерација млади, побожни револуционери способни да го продолжат наследството на Исламската Република“, тврди Азизи.
Групата е изложена на жестоки критики во медиумите
Зголемената видливост на групата и обидите за ширење поделба предизвикаа тревога во земјата, а напорите за нивна изолација се интензивираа. Политичкиот простор на Иран долго време е поделен, а политичарите се судираат околу државната политика и односите со Западот.
Но, Фронтот на отпорот стана толку раздорен фактор во овој клучен момент што дури и соперничките ирански политички струи се обединија против него. Групата е изложена на жестоки критики во медиумите, меѓу политичките коментатори и на улиците.
„Се чини дека сериозно им се налутило. Тие прават многу бучава и се сметаат за група што им помогнала на Израел и САД да го прикажат Иран како земја длабоко поделена одвнатре. Но, радикалната маргина сега се соочува со отпор од сите страни и станува сè поизолирана“, рече Мохамед Али Шабани, уредник на порталот Amwaj.media што ги следи Иран и регионот.
Шабани верува дека тврдокорните всушност не се против договорот со САД, туку сакаат да бидат тие што ќе го постигнат за да го зајакнат своето влијание и да ги преуредат односите на моќ во земјата.
„Тие велат дека ако продолжиме со борбата, можеме да ги принудиме САД да капитулираат, а потоа да ги диктираме условите. Никој во Иран не е против договорот. Само е прашање на тактика, како да се постигне и кој ќе го склучи“, рече Шабани.
